พื้นที่เหมาะสมสร้างอ่างเก็บน้ำ

การประเมินพื้นที่เหมาะสมในการสร้างอ่างเก็บน้ำ (Reservoir Site Selection)

                        การประเมินพื้นที่เหมาะสมสำหรับการสร้างอ่างเก็บน้ำนั้นทางคณะทำงาน จะอาศัยแนวทางการประเมินพื้นที่เหมาะสมเพื่อสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อการเกษตรจากการศึกษาวิจัยของ ประนอม เครือวัลย์ (2557) ที่อาศัยระบบสารสนเทศภูมิศาสตร์ (GIS) ร่วมกับการวิเคราะห์การตัดสินใจแบบหลายเกณฑ์ (Multi Criteria Decision Analysis- MCDA) โดยเกณฑ์วิเคราะห์ที่ได้มีการรวบรวมจากชั้นข้อมูลภูมิสารสนเทศ (ตารางที่ 3) จะถูกจำแนกออกเป็น 8 ปัจจัยและมีการให้ค่าน้ำหนักความสำคัญของแต่ละปัจจัย (ตารางที่ 4) การให้เกณฑ์ความเหมาะสมและค่าคะแนนของความสำคัญ (ตารางที่ 5) การให้ค่าคะแนนของความสำคัญของประเภทข้อมูลแบบอนุกรม (ตารางที่ 6) แล้วจึงให้ผู้เชี่ยวชาญทำการให้ค่าความเหมาะสม (ตารางที่ 7) แล้วทำการวิเคราะห์หาพื้นที่เหมาะสมด้วยการซ้อนทับข้อมูล รายละเอียดของขั้นตอนต่าง ๆ สามารถแสดงได้ดังตารางที่ 3 ถึงตารางที่ 7 ดังนี้

ตารางที่ 3 เกณฑ์วิเคราะห์พื้นที่เหมาะสมในการสร้างอ่างเก็บน้ำ

ลำดับที่

เกณฑ์

ชั้นข้อมูลภูมิสารสนเทศ

1

ข้อมูลพื้นฐาน

  • ขอบเขตการปกครอง
  • ตำแหน่งหมู่บ้าน
  • เส้นทางคมนาคม

2

สภาพภูมิประเทศ

  • ความสูง (แบบจำลองระดับสูงเชิงเลข)
  • ความลาดชัน

3

ธรณีวิทยา

ประเภทชั้นหิน

4

ลุ่มน้ำ

ขอบเขตลุ่มน้ำ

5

สิ่งปกคลุม

การใช้ประโยชน์ที่ดิน

6

ข้อมูลดิน

ชั้นข้อมูลดิน

7

ภูมิอากาศ

ปริมาณน้ำฝน

8

อุทกวิทยา

  • ปริมาณน้ำท่า
  • แหล่งน้ำผิวดิน

 

 

 

ตารางที่ 4 ค่าน้ำหนักความสำคัญ (Weighing Factor)

ลำดับที่

ปัจจัย

แทนค่า

ค่าน้ำหนักความสำคัญ

1

ปริมาณน้ำ

X1

0.20

2

ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำ

X2

0.17

3

ค่าความสูง

X3

0.10

4

ชั้นหินอุ้มน้ำ

X4

0.17

5

ชนิดหิน

X5

0.05

6

ค่าความลาดชัน

X6

0.16

7

ชนิดดิน

X7

0.09

8

ประเภทการใช้ที่ดิน

X8

0.06

ตารางที่ 5 การให้เกณฑ์ความเหมาะสมและค่าคะแนนของความสำคัญของประเภทข้อมูล

เกณฑ์ความเหมาะสม

ความหมาย

S1

มีความเหมาะสมมาก (Suitable)

S2

มีความเหมาะสมปานกลาง (Moderately Suitable)

S3

มีความเหมาะสมน้อย (Marginally Suitable)

N

ไม่เหมาะสม (No Suitable)

ตารางที่ 6 การให้ค่าคะแนนของความสำคัญของประเภทข้อมูล

ค่าคะแนน

ความหมาย

5

มีความเหมาะสมมาก (Suitable)

3

มีความเหมาะสมปานกลาง (Moderately Suitable)

1

มีความเหมาะสมน้อย (Marginally Suitable)

-

ไม่เหมาะสม (No Suitable)

 

 

 

ตารางที่ 7 เกณฑ์ความเหมาะสมของปัจจัยสำหรับการสร้างอ่างเก็บน้ำ

ลำดับที่

ปัจจัยหลัก

เงื่อนไข/

หลักเกณฑ์ย่อย

เกณฑ์ความเหมาะสม

น้ำหนักถ่วง
ตัวแปร

 ค่าคะแนน

1

ปริมาณน้ำเฉลี่ย (มม.)

0-275

S3

0.20

1

   

275.1-325

S2

 

3

   

มากกว่า 325.1

S1

 

5

2

ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำ

1A

N

0.17

-

   

1B

N

 

-

   

2

S3

 

1

   

3

S2

 

3

   

4

S2

 

3

   

5

S1

 

5

3

ชั้นหินอุ้มน้ำ

หน่วยหินปูน

S3

0.17

1

   

หน่วยหินตะกอนหินแปร

S3

 

1

   

หน่วยหินลำปาง

S2

 

3

   

ตะกอนตะพักลำน้ำใหม่

S2

 

3

 

 

ตะกอนตะพักลำน้ำเก่า

S1

 

5

4

ความลาดชัน

มากกว่า 50.1 %

N

0.16

-

   

30.1-50 %

S3

 

1

   

12.1-30 %

S2

 

3

 

 

0-12 %

S1

 

5

5

ความสูง

930.1-1150

N

0.10

 -

   

750.1-930

S3

 

1

   

600.1-750

S2

 

3

   

400-600

S1

 

5

6

ชนิดดิน

ดินร่วนกรวด ลูกรัง

N

0.09

-

   

ดินร่วนปนทราย

S3

 

1

 

 

ดินร่วนเหนียวปนทราย

S2

 

3

 

 

ดินร่วนปนดินเหนียว

S1

 

5

7

ประเภทการใช้ที่ดิน

แหล่งน้ำ

N

0.06

-

 

 

ป่าไม้

S3

 

1

 

 

พืชสวน

S2

 

3

 

 

นาข้าว

S2

 

3

 

 

พืชไร่

S1

 

5

 

 

อื่น ๆ (พื้นที่ลุ่ม พื้นที่เลี้ยงสัตว์)

S1

 

5

8

ชนิดหิน

หินลิทิกทัฟฟ์ หินเชิร์ต

N

0.05

-

 

 

หินทรายแป้งเนื้อไมกา หินทราย

N

 

-

 

 

ตะกอนปัจจุบัน กรวด ทรายแป้ง

S3

 

1

 

 

หินดินดาน หินปูน

S2

 

3

 

 

หินโคลน หินดินดาน

S1

 

5


หลังจากนั้นจะทำการซ้อนทับทับข้อมูลทางกายภาพของพื้นที่แบบถ่วงน้ำหนัก

โดย  Wt             คือ        ระดับความเหมาะสมในการสร้างแหล่งกักเก็บน้ำเพื่อการเกษตร โดยเป็นค่าคะแนนรวม   

ของแต่ละปัจจัย

          W1          คือ        ค่าถ่วงน้ำหนัก ปริมาณน้ำ

          W2          คือ        ค่าถ่วงน้ำหนัก ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำ

          W3          คือ        ค่าถ่วงน้ำหนัก ค่าความสูง    

          W4          คือ        ค่าถ่วงน้ำหนัก ชั้นหินอุ้มน้ำ

          W6          คือ        ค่าถ่วงน้ำหนัก ชนิดหิน

          W6          คือ        ค่าถ่วงน้ำหนัก ค่าความลาดชัน

          W7          คือ        ค่าถ่วงน้ำหนัก ชนิดดิน

          W8          คือ        ค่าถ่วงน้ำหนัก ประเภทการใช้ที่ดิน

          X1           คือ        ค่าคะแนน ปริมาณน้ำ

          X2           คือ        ค่าคะแนน ชั้นคุณภาพลุ่มน้ำ

          X3           คือ        ค่าคะแนน ค่าความสูง

          X4           คือ        ค่าคะแนน ชั้นหินอุ้มน้ำ

          X 5           คือ        ค่าคะแนน ชนิดหิน

          X6               คือ        ค่าคะแนน ค่าความลาดชัน

          X7           คือ        ค่าคะแนน ชนิดดิน

          X8           คือ        ค่าคะแนน ประเภทการใช้ที่ดิน

 

           การวิเคราะห์พื้นที่เหมาะสมในการสร้างอ่างเก็บน้ำเพื่อการเกษตร จะได้จากการซ้อนทับข้อมูลจากสมการ

 

         Wt  = (W1*X1)+(W2*X2)+(W3*X3)+(W4*X4)+(W5*X5)+(W6*X6)+(W7*X7)+(W8*X8)  

 

             โดย  Wt  คือ  ระดับความเหมาะสมในการสร้างแหล่งกักเก็บน้ำเพื่อการเกษตรโดยเป็นค่าคะแนนรวม

ของแต่ละปัจจัย

             W1,W2,W3,…Wn  คือ   ค่าถ่วงน้ำหนักของปัจจัยที่ 1,2,3…ถึง n

                                         X1,X2,X3,…Xn      คือ  ค่าคะแนนของปัจจัยที่ 1,2,3…ถึง n

                                     จากการคำนวณโดยใช้สมการดังกล่าวจะได้ค่าคะแนนรวมออกมา ค่าคะแนนรวมที่ได้จะถูกนำมาจัดกลุ่มระดับความเหมาะสมในการสร้างแหล่งกักเก็บน้ำเพื่อการเกษตร โดยใช้สมการการกำหนดค่าช่วงแบบระยะห่างเท่ากัน (Equal Interval Range) ตามสูตร

 

 

 

 

       ช่วงห่างของชั้นความเหมาะสม   =     (ค่าความเหมาะสมสูงสุด – ค่าความเหมาะสมต่ำสุด)

                                                              จำนวนระดับความเหมาะสม

           

            ค่าความเหมาะสมสูงสุด = 20       

ค่าความเหมาะสมต่ำสุด = 5

            จำนวนระดับความเหมาะสมที่ต้องการ = 3

            ช่วงห่างของชั้นความเหมาะสม = (20-5)/3 = 5

            ผลลัพธ์ที่ได้จากการคำนวณสามารถจัดระดับชั้นความเหมาะสมได้ดังตารางที่ 8 ดังนี้

ตารางที่ 8 ค่าคะแนนระดับพื้นที่ความเหมาะสมสร้างอ่างเก็บน้ำ

ระดับพื้นที่เหมาะสม

ค่าคะแนนที่ได้

เหมาะสมมาก

15.01 – 20.00

เหมาะปานกลาง

10.01 - 15.00

เหมาะสมน้อย

 5.00 – 10.00

ไม่เหมาะสม

-